Nur Nevra
Kullanıcı
Evcil Kuşlar ve Çinko
Çinkonun eksikliği, fazlalığı, çinko kaynakları, metabolizması... Bu yazıda çinkoya dair tüm yargıları papağanlar odağında ele alacağız. Ama her şeyden önce, çinko nedir?
Çinko, eser elementlerden bir tanesi ve vücudun biyokimyasal süreçlerinde kullandığı bir mineraldir. Vücut içindeki birçok enzimin çalışmasında; protein sentezi, DNA onarımında rol oynar. Hücre bölünmesini etkiler. Sinir sisteminde, bağışıklık sisteminde, sindirimde görev alır.
Çinko Metabolizması
Bir besin maddesine dair birşeyler konuşacaksak o besinin metabolizmasından mutlaka bahsetmek gerekir. Çinkonun ne görev aldığı, hangi besinlerde olduğu veya eksikliğinin belirtilerinden daha önemli olan şey kuşun vücudundaki işlenme şeklidir. Çünkü bu bir neden iken diğerleri bir sonuçtur.
Çinko; depolamayan, dengesi hızlı bozulabilen bir mineraldir. Eksikliğini yaşamak da toksisitesini (fazla alım sonucu yaşanan problemler) yaşamak da oldukça kolaydır. Takviye kullanımı kontrolsüz olmayacağı gibi beslenme yoluyla yeterince çinko alımı sağlanmalı.
Kimi minerallerin aksine depolanmayan ve dar toleranslı bir metabolizma; hemen alınması, kullanılması gereken, fazlasının hızlı sorun çıkarttığı bir besin profili sergiler.
Çinko Kaynakları
Eğerki beslediğiniz papağanın günlük tüketiminde pelet yem varsa genelde çinko ihtiyacı karşılanır. Çünkü kaliteli yemler çinkoya düşük dozda içerir ve kuş için yeterli kaynak sağlar.
Tohumla yemle beslenen kuşlarda, tohum bir çinko kaynağı olmadığı için çinko kaynakları gözetilmelidir.
Belli periyotlarla nohut, mercimek gibi baklagiller haşlanmış veya filizlenmiş şekilde sunulabilir. Eğer baklagiller herhangi bir işlem görmezse sahip olduğu fitat içeriğinden dolayı pek ideal bir besin profili vermez.
Yumurta sarısı, ideal bir çinko kaynağı: Hem çinko içeriği yüksek hem biyoyararlılığı fazladır. Ancak çoğu papağanın beslenmesinde hayvansal besin sınırlı olduğu için haşlanmış yumurta çok sık verilemez.
Kuruyemişler, tuzsuz ve çiğ şekilde çinko desteği sağlamak için verilebilir. Özellikle kabak çekirdeği, badem ve ceviz. Ancak tüm bu yemişler yağ açısından da oldukça zengindir. Birçok papağan yağ konusunda hassas olduğu için kuruyemişlerin de tüketimi seyrek olmalı.
Çinko Eksikliği & Fazlalığı (Zehirlenmesi)
En başta çinko için "hücre bölünmesini etkiler" demiştim. Bu durum, çinkoya dair bir durumda ilk etkilenen yapıların tüy, deri, bağırsak epiteli, bağışıklık hücreleri gibi hızlı hücre bölünmesi yaşanan yapılar olacağı anlamına gelir.
Eksiklik:
Uzun süreli yanlış beslenen kuşlarda sessizce gelişip ilerleyen bir sorundur çinko eksikliği. Beslenme kaynaklı yapılan şu hatalar sonucu eksiklik yaşanabilir:
➜ Çinko kaynaklarının yetersiz tüketimi
➜ Tek tip tohumla tüketimi
➜ Fazla tüketilen fitik asit, oksalat
➜ Fazla kalsiyum-demir alımı
➜ Yetersiz protein alımı (kan içinde taşınmasında protein görev alır)
Fazlalık (zehirlenme):
Çinko fazlalığı genelde beslenme yolu ile pek yaşanmaz. Çünkü doğal besinlerde yoğunluğu düşüktür. Ancak gerçek şu ki, evcil kuşlar çinko eksikliği nadir görülürken çinko zehirlenmesi sık görülen bir sorundur. Hatta bir oranlama yapılsa çinkoyla ilgili yaşanan klinik problemlerin %80'i zehirlenme kaynaklı olduğu görülebilir. En yaygın sebepleri:
➜ Metal maruziyeti
Boyası soyulmuş kafesler, metal malzemeler, çinko kaplama ürünler... Kuşlar bunları kemirdiğinde (yutmasına gerek yok) yüksek miktarda çinko alımı yaşar. Çinko zehirlenmesinin en temel sebebi budur.
➜ Çinko takviyesi
Her ne kadar az rastlanılan bir sebep olsa da özellikle kg başına doz hesaplamadan verilen, uzun süreli kullanılan çinko takviyeleri kolaylıkla zehirlenmeye yol açar.
Çinko eksikliği klinik belirtileri:
Çinko Antagonizması
Mineral antagonizması; bir mineralin başka bir tür mineralin emilimini, taşınmasını ya da hücre içi kullanımını azaltmasıdır. Ve en klasik antagonizmalardan birisi çinko-bakır ikilisidir. Çinko fazlalığı durumunda bakırın kullanımı ciddi ölçüde azalır. Uzun vadede ise bakır eksikliği görülür. Bu durumda ortaya çıkabilecek bazı sorunlar şunlardır:
➜ Anemi
➜ Tüy renk bozuklukları
➜ Bağışıklık zayıflığı
Çinko fazlalığından etkilenen tek mineral bakır değil. Çinko fazlalığı demir eksikliğine yol açabilir. Bu durumun sonuçları şunlar olur:
➜ Halsizlik
➜ Büyüme-gelişme sorunları
Çinkoya bağlı gelişen mineral antagonizmaların sebep olacağı şey ise klinik tabloların birbirine karışması. Dışarıdan sorunun ne olduğunu anlamak imkansız hâle gelebilir. Bu tarz durumlarda çevresel ve beslenmeye bağlı herşey gözden geçirilirken klinik teşhis gerekir.
Meraklısına:
Literatürde psittasinler için hedeflenen diyet çinko düzeyi:
• 40–80 mg Zn / kg kuru madde
Bu aralık enzimatik ihtiyaçları karşılar, bakır/demir antagonizmasını tetiklemez ve toksisite oluşturmaz.
Tohumlar beslenmede ne olur:
Çoğu tohum karışımı: 20–40 mg/kg çinko içeriğine sahiptir
Üstelik fitat içerikleri sebebiyle emilen miktar çok daha düşük olur. Bu yüzden haftada 2-3 kere y azının yukarısında bahsi geçen doğal çinko kaynakları kuşa sunulmalıdır.
Çinkonun eksikliği, fazlalığı, çinko kaynakları, metabolizması... Bu yazıda çinkoya dair tüm yargıları papağanlar odağında ele alacağız. Ama her şeyden önce, çinko nedir?
Çinko, eser elementlerden bir tanesi ve vücudun biyokimyasal süreçlerinde kullandığı bir mineraldir. Vücut içindeki birçok enzimin çalışmasında; protein sentezi, DNA onarımında rol oynar. Hücre bölünmesini etkiler. Sinir sisteminde, bağışıklık sisteminde, sindirimde görev alır.
Çinko Metabolizması
Bir besin maddesine dair birşeyler konuşacaksak o besinin metabolizmasından mutlaka bahsetmek gerekir. Çinkonun ne görev aldığı, hangi besinlerde olduğu veya eksikliğinin belirtilerinden daha önemli olan şey kuşun vücudundaki işlenme şeklidir. Çünkü bu bir neden iken diğerleri bir sonuçtur.
Çinko; depolamayan, dengesi hızlı bozulabilen bir mineraldir. Eksikliğini yaşamak da toksisitesini (fazla alım sonucu yaşanan problemler) yaşamak da oldukça kolaydır. Takviye kullanımı kontrolsüz olmayacağı gibi beslenme yoluyla yeterince çinko alımı sağlanmalı.
Kimi minerallerin aksine depolanmayan ve dar toleranslı bir metabolizma; hemen alınması, kullanılması gereken, fazlasının hızlı sorun çıkarttığı bir besin profili sergiler.
Çinko Kaynakları
Eğerki beslediğiniz papağanın günlük tüketiminde pelet yem varsa genelde çinko ihtiyacı karşılanır. Çünkü kaliteli yemler çinkoya düşük dozda içerir ve kuş için yeterli kaynak sağlar.
Tohumla yemle beslenen kuşlarda, tohum bir çinko kaynağı olmadığı için çinko kaynakları gözetilmelidir.
Belli periyotlarla nohut, mercimek gibi baklagiller haşlanmış veya filizlenmiş şekilde sunulabilir. Eğer baklagiller herhangi bir işlem görmezse sahip olduğu fitat içeriğinden dolayı pek ideal bir besin profili vermez.
Yumurta sarısı, ideal bir çinko kaynağı: Hem çinko içeriği yüksek hem biyoyararlılığı fazladır. Ancak çoğu papağanın beslenmesinde hayvansal besin sınırlı olduğu için haşlanmış yumurta çok sık verilemez.
Kuruyemişler, tuzsuz ve çiğ şekilde çinko desteği sağlamak için verilebilir. Özellikle kabak çekirdeği, badem ve ceviz. Ancak tüm bu yemişler yağ açısından da oldukça zengindir. Birçok papağan yağ konusunda hassas olduğu için kuruyemişlerin de tüketimi seyrek olmalı.
Çinko Eksikliği & Fazlalığı (Zehirlenmesi)
En başta çinko için "hücre bölünmesini etkiler" demiştim. Bu durum, çinkoya dair bir durumda ilk etkilenen yapıların tüy, deri, bağırsak epiteli, bağışıklık hücreleri gibi hızlı hücre bölünmesi yaşanan yapılar olacağı anlamına gelir.
Eksiklik:
Uzun süreli yanlış beslenen kuşlarda sessizce gelişip ilerleyen bir sorundur çinko eksikliği. Beslenme kaynaklı yapılan şu hatalar sonucu eksiklik yaşanabilir:
➜ Çinko kaynaklarının yetersiz tüketimi
➜ Tek tip tohumla tüketimi
➜ Fazla tüketilen fitik asit, oksalat
➜ Fazla kalsiyum-demir alımı
➜ Yetersiz protein alımı (kan içinde taşınmasında protein görev alır)
Fazlalık (zehirlenme):
Çinko fazlalığı genelde beslenme yolu ile pek yaşanmaz. Çünkü doğal besinlerde yoğunluğu düşüktür. Ancak gerçek şu ki, evcil kuşlar çinko eksikliği nadir görülürken çinko zehirlenmesi sık görülen bir sorundur. Hatta bir oranlama yapılsa çinkoyla ilgili yaşanan klinik problemlerin %80'i zehirlenme kaynaklı olduğu görülebilir. En yaygın sebepleri:
➜ Metal maruziyeti
Boyası soyulmuş kafesler, metal malzemeler, çinko kaplama ürünler... Kuşlar bunları kemirdiğinde (yutmasına gerek yok) yüksek miktarda çinko alımı yaşar. Çinko zehirlenmesinin en temel sebebi budur.
➜ Çinko takviyesi
Her ne kadar az rastlanılan bir sebep olsa da özellikle kg başına doz hesaplamadan verilen, uzun süreli kullanılan çinko takviyeleri kolaylıkla zehirlenmeye yol açar.
| Eksiklik | Fazlalık | |
| Oluşması | haftalar-aylar | saatler-günler |
| Seyri | yavaş | ani |
| Aciliyeti | orta | yüksek |
Çinko eksikliği klinik belirtileri:
- Tüy-deri sorunları: Düzensiz tüy dökümü, kırılgan, mat tüyler, tüy çıkışında gecikme; deride kuruluk, pullanma.
- Gaga ve tırnaklarda zayıflık, kırılma.
- Bağışıklık zayıflaması: Tekrarlayan hastalıklar, iyileşmeyen yaralar, genel direnç düşüklüğü.
- Üreme bozuklukları: Embriyonik bozukluklar, düşük verim.
- Şiddetli halsizlik, tepkisizlik
- Sinir sistemi: Denge kaybı, nöbet, kısmı felç
- Kusma, ishal, ani gelişen iştahsızlık
Çinko Antagonizması
Mineral antagonizması; bir mineralin başka bir tür mineralin emilimini, taşınmasını ya da hücre içi kullanımını azaltmasıdır. Ve en klasik antagonizmalardan birisi çinko-bakır ikilisidir. Çinko fazlalığı durumunda bakırın kullanımı ciddi ölçüde azalır. Uzun vadede ise bakır eksikliği görülür. Bu durumda ortaya çıkabilecek bazı sorunlar şunlardır:
➜ Anemi
➜ Tüy renk bozuklukları
➜ Bağışıklık zayıflığı
Çinko fazlalığından etkilenen tek mineral bakır değil. Çinko fazlalığı demir eksikliğine yol açabilir. Bu durumun sonuçları şunlar olur:
➜ Halsizlik
➜ Büyüme-gelişme sorunları
Çinkoya bağlı gelişen mineral antagonizmaların sebep olacağı şey ise klinik tabloların birbirine karışması. Dışarıdan sorunun ne olduğunu anlamak imkansız hâle gelebilir. Bu tarz durumlarda çevresel ve beslenmeye bağlı herşey gözden geçirilirken klinik teşhis gerekir.
Meraklısına:
Literatürde psittasinler için hedeflenen diyet çinko düzeyi:
• 40–80 mg Zn / kg kuru madde
Bu aralık enzimatik ihtiyaçları karşılar, bakır/demir antagonizmasını tetiklemez ve toksisite oluşturmaz.
Tohumlar beslenmede ne olur:
Çoğu tohum karışımı: 20–40 mg/kg çinko içeriğine sahiptir
Üstelik fitat içerikleri sebebiyle emilen miktar çok daha düşük olur. Bu yüzden haftada 2-3 kere y azının yukarısında bahsi geçen doğal çinko kaynakları kuşa sunulmalıdır.
Son düzenleme:
