Clicker eğitimi

Clicker nedir?

Clicker, olumlu şartlandırma ile evcil hayvan eğitiminde sıkça kullanılan bir aparattır. Kapalı bir kutu içerisindeki metal bir levhadan oluşan clicker kendine has ve keskin bir ses çıkarmaktadır.

Clicker nasıl çalışır?

Clicker eğitiminin temel mantığı ve çalışma prensibi Pavlov’un deneyine dayanmaktadır. Papağanımız için kelimelerimiz herhangi bir anlam ifade etmemektedir. Kelimeleri ister başka bir dilde söyleyin ister yüzlerce kez ya da yüksek sesle tekrarlayın bu durum değişmeyecektir. Ancak ödülün bir manası vardır bu da papağan açısından : ‘Benden bunu istiyor’ ya da ‘Doğru bir şey yaptım’dır. Ancak ödül verilene kadar papağan kanatlarını açmış, konuşmuş ya da kafasını sallamış olabilir. Dolayısıyla aradan epeyce bir süre geçtiğinden yapılan bu davranışların hangisinin ödüllendirildiğini ayırt etmek papağan açısından zor olabilir. İşte clicker tam olarak bu amaca hizmet etmekte yani hareket ile ödül arasında bir köprü görevi görmektedir. Papağan bir süre sonra clickerin ardından ödülün geleceğini anlayacaktır ve clickeri duyduğu andaki yaptığı şeyin doğru olduğunu idrak edecektir. Dolayısıyla istenen davranış çok daha etkili ve kolay bir biçimde ‘işaretlenmiş’ olacaktır.

Clicker eğitiminde temel kurallar nedir?

• Papağanınızın en sevdiği yiyeceği, diğer bir deyişle eğitim sırasında vereceğiniz ödülü belirleyin. Genelde yer fıstığı, kabak çekirdeği, ceviz, fındık gibi gıdalar papağanların en sevdiği yiyeceklerdir. Papağanınız eğitim süreci haricinde bu besine ulaşamaması gerekir.
• Ödül olarak vereceğiniz malzemeyi eğitim öncesinde hazırlayın. Ödül, hemen tüketilebilecek ölçüde küçük olmalıdır. Örneğin yer fıstığı kullanacaksanız 10-12 parçaya ayırmanız gerekir.
• Eğitimi papağanınız çok açken başlamayın. Papağanınız ödüle çok fazla odaklanacağından dikkati dağılır ve süreç olumsuz etkilenir. Benzer şekilde papağanınız çok tokken de eğitime başlamayın zira bu sırada ödülün motivasyon etkisi çok azdır.
• Eğitimi kafes dışarısında ve mümkün mertebe T tüneğin üzerinde ya da bir masanın üzerinde verin.
• Eğitime sakin, sessiz ve dikkati dağıtacak unsurların ( başka pet, tv, ayna vs) olmadığı bir odada başlayın. Eğitimi papağanınızın normalde bulunduğu odadan başka bir odada uygulamanız onun size daha fazla yoğunlaşmasını sağlar.
• Seansları çok kısa ya da çok uzun tutmayın. 15-20 dakikalık bir süre en idealidir. Papağanınızın dikkati dağılırsa 1-2 dakika ara verin.
• Clicker’in zamanlaması çok önemlidir ve istenen davranışla eş anlı olmalıdır. Elinize aldığınız bir objeyi yaklaşık 1 mt. mesafeden bırakıp tam olarak yere değdiği anda clickera basmayı deneyin. Objeyi sizin yerinize başka bir kimse bırakırsa çalışma daha da yararlı olacaktır.
• Sabırlı davranın. Papağanınızın sizi hemen anlamasını ya da küçük bir zaman zarfında büyük ilerleme kaydetmesini beklemeyin. Mükemmele ancak emekle ve sabırla ulaşabilirsiniz.
• Eğitim süreklilik gerektirir. Her gün ve hep aynı saatlerde verilecek eğitimden daha fazla verim alınır.
• İstenmeyen davranışı ödüllendirmeyin. Örneğin papağanınızın sağ ayağını komutla kaldırmasını istiyorsanız asla sol ayağını kaldırdığında ödül vermeyin.
• Numarayı çok küçük aşamalara bölün. Örneğin etrafında dönme numarası için başlangıçta sadece 10 derece dönmesi yeterlidir. Ardından 20, 30 vs vs. Sonuç olarak zamanla tam bir tur atmayı yani 360 derece dönmeyi öğrenecektir. Eğer papağanınız olayı kavrayamadıysa olayı daha da küçük aşamalara ayırın.
• Herhangi bir eğitimden önce papağanınıza clickerin anlamını öğretin.
  
  Bir seans (yaklaşik 10-15 dakika) boyunca ve kısa aralarla papağanınıza clickerin ardından ödül verin. Bu aşamada papağanınız clickerin sesine alışacak ve bu sesin hemen ardından ödülün geleceğini anlayacaktır.  

• Tekrar edin. Papağanınızın öğrendiği numaraları rutin olarak tekrarlayın. Aradan uzun zaman geçerse numaranın Unutulması çok muhtemeldir.

Clicker eğitim aşamaları nelerdir?

1. Aşamada papağanınız istediğiniz hareketi yaptığı zaman hemen clickera basarak ardından ödülü vermeniz gerekir. Bu aşama mümkün olduğunca kısa tutulmalıdır. Olay kavranır kavranmaz komut eğitime eklenmeli ve dolayısıyla 2. aşamaya geçilmelidir. Bu sesli bir komut olabileceği gibi görsel de olabilir. Eğitimin en uzun ve en fazla tekrar gerektiren aşaması budur. Papağanınız olayı tamamıyla kavrayıncaya ve sorunsuz bir şekilde icra edinceye kadar tekrar devam etmelidir.

Bu durum sağlandıysa artık 3. aşamaya geçebilir ve clicker yerine ‘aferin’ ‘bravo’ ya da sizin seçeceğiniz bir kelimeyi kullanmaya başlayabilirsiniz.

Son olarak da ödül verme sıklığını azaltabilir ya da ödülün çeşidini değiştirebilirsiniz. Her olumlu davranış yerine 3-4 olumlu davranıştan sonra yiyecek ödülü bazen daha etkili olabilir. Çoğu papağan, sahibinin ona ilgi göstermesini yiyecek ödülüne tercih edecektir. Dolayısıyla yiyecek yerine basitçe sevginizi ortaya koymak ya da başını okşamak da onun pekala mutlu olmasına yetecektir.

Clicker ile papağanıma neler öğretebilirim?

Clicker eğitimi ile papağanınıza öğretebileceğiniz numaraların tek sınırı sizin hayal gücünüzdür. Eğer yeteri kadar sabrederdeniz ve olayları papağanınızın anlayabileceği kadar küçük bölümlere ayırabilirseniz çok karmaşık ve zor numaraları dahi papağanınıza öğretebilirsiniz.

Yöneltme (targeting)

Yöneltme pek çok numarada gerekli olacağından başlangıçta öğretilmesinde fayda vardır. Bir tükenmez kalemin kapak kısmını papağanınıza yaklaştırın. Kalemin ucuna gagasıyla dokunduğu anda clickera basın. Ardından kalemi küçük aşamalarla ondan uzaklaştırın. Başlangıçta birkaç santim uzaktayken mesafeyi giderek artırın. Son aşamada papağanınız kalemin ucuna dokunabilmek için 40-50 cm mesafeyi kat ediyor olmalıdır. Papağanınızın gitmek istediği yeri artık bu kalem ile gösterebilirsiniz. Etrafında dönme, kafese girme vb numaralar yöneltmenin bilinmesiyle çok kolay bir şekilde öğretilebilir. Yöneltme eğitiminden yararlanarak numaraların öğretilmesinde yapılması istenen davranış kavranıldığında kalemi giderek daha az kullanarak sesli ya da görsel komutu uyarlamak gerekir. Bu geçiş oldukça yumuşak olmalıdır. Kalemi elinizde yavaş yavaş saklarken komutu daha belirgin hale getirmelisiniz. En nihayetinde papağanınız kalem olmadan da komuta uyacaktır.

El sallama

Bu aşamada papağanınızın elinize sorunsuzca çıktığını kabul ediyoruz. Elinizi sanki papağanınızı T tüneğinden alacakmış gibi mümkün olduğu kadar yaklaştırın. Elinize çıkmak için hamle yapacaktır ancak elinize dokunmasına fırsat vermeyin. Ayağını belli bir mesafe yukarı kaldırınca clickera basın. Elinizi giderek daha uzak mesafede tutarak ayağını kaldırmaya alıştırmalısınız. Artık 1-2 adım ötede durduğunuz halde ayağını kaldırmaya başladığında sesli ya da görsel komutu olaya uyarlamanız gerekir. Bu arada clicker’a basmak için ayağını her defasında biraz daha fazla yukarıda tutmasını beklemelisiniz. Dolayısıyla numara sadece bir ayağı yukarı kaldırıp indirmeden ziyade gerçek bir el sallama hareketine benzeyecektir. Papağanınız ayağını komut ile en az 2-3 saniye havada tutuyorsa eğitim başarılı olmuştur.

Kafese girme

Bu numara için papağanınız yöneltme eğitimini başarılı bir şekilde tamamlaması gereklidir. Papağanınız kafesin üzerindeyken kalemi kafesin kapağına doğru tutun. Küçük aşamalarla papağanınızı kafesin kapağından kafesin içine doğru yöneltmeye başlayın. Bu eğitim sırasında ödülü normalden biraz fazla vermek yararlı olabilir zira papağanlar için kafese girmek çok hoş bir deneyim değildir ve karşı koymaları olasıdır. Papağanınız olayı tamamıyla anlayıncaya kadar kafesin kapısını kapatmayın. Kapıyı kapatmaya başladıktan sonra ise papağanınızı bol bol ödüllendirin. Eğitimin başlarında asla kapıyı kapattıktan hemen sonra uzaklaşmayın. Papağanınız kendisinin kafese girmesi ile sizin gidişinizi özdeşleştirirse asla komutunuza uymayacaktır. Başlangıçta 5-10 dakika yanında bekleyin. Bu sırada onu sevmeniz ya da onunla konuşmanız yararlı olur. Süreyi giderek azaltarak eğitime devam edebilirsiniz. Ancak son aşamada dahi kafes kapağını kapatır kapatmaz uzaklaşmanızı tavsiye etmiyorum. Onunla 1-2 dakika ilgilenmeniz dahi yeterli olur.

Not:Papağanınızın belli bir yere gitmesini istiyorsanız benzer şekilde eğiterek ve uygun bir komut atayarak bunu başarabilirsiniz.

Evet-Hayır

Bu numara için papağanınız yöneltme eğitimini başarılı bir şekilde tamamlaması gereklidir. Papağanınız kaleme dokunmaya alıştığından kalemi gagasına yakın bir şekilde tutarak ilk önce sağa sonra da sola hareket ettirin. Papağanınız olayı anlamaya başlayınca sesli ya da görsel komutu da olaya katabilirsiniz. Öğrenilmesi en basit numaralardan biri olduğundan çok kısa sürede başarılı olabilirsiniz. Benzer şekilde kalemi yukarı aşağı oynatarak papağanınıza ‘evet’ demeyi de öğretebilirsiniz.

Etrafında dönme

Bu numara için papağanınız yöneltme eğitimini başarılı bir şekilde tamamlaması gereklidir. Papağanınız size doğru bakarken(ortadaki ok yönünde) 1 numaralı yay şeklinde kalemi etrafında çevirerek kaleme dokunmasına izin verin. Her defasında dönüşü biraz daha artırın. Sırayla 2, 3, 4 ..... numaralı yay.

Etrafında tam bir tur atmaya başladığında komutu ekleyebilirsiniz.

Tuvalet Eğitimi

Papağanınız sürekli dışarıda duruyorsa olur olmadık yer ve zamanda dışkılaması sorun yaratabilir. Tuvalet eğitimi için papağanınızın dışkılama alışkanlıkları ile dışkılamadan hemen önce yaptığı davranışları iyi analiz etmeniz gerekir. Örneğin papağanların çok büyük bir yüzdesi havalanmadan hemen önce tuvaletlerini yapacaktır ve yine çok büyük bir yüzdesi tuvalet öncesi vücudunu olabildiğinde arkaya atacaktır. Diğer eğitimlerden farklı olarak burada direkt 2. aşamadan başlayarak komut atamak gereklidir. Papağanınızın tuvaletini yapacağını düşünüyorsanız komut vermelisiniz. Tuvaletini yaptığında ise Clicker gereklidir. Tekrar sayısının artması ile birlikte papağanınız olayı kavrayacaktır.

Papağanınızın tuvalet ihtiyacını sürekli aynı yerde (kafes, T-tünek, sürekli aynı yere konulan bir gazete, odanın bir köşesi vs vs ) gidermesini sağlarsanız papağanınız tuvalet ihtiyacı doğduğunda oraya gitmek istediğini belirterek sizi önceden uyaracaktır.

Geri Getirme Numarası

Papağanınıza temiz, tutulması kolay, sağlam ve taşıyabileceği kadar hafif bir objeyi verin ve yem kabını papağanınızın gagasının altında göğüs seviyesinin biraz altında tutun. Papağanınız eninde sonunda sıkılıp objeyi atacaktır. Obje yem kabına düşer düşmez clickera basın. Papağanınız olayı kavradıysa yem kabını sabit tutarken objeyi gittikçe daha uzak mesafeden vermeye başlayın. Artık objeyi almak için bir adım ardından iki.... adım atacaktır. Artık T tünek üzerinde epey mesafe kat ederek objeyi kaba atıyorsa bir masa kullanmak gereklidir. Burada amaç objeyi masanın üstüne bırakarak onu kendisinin almasını sağlamaktır. Bu aşamada artık komutun da olaya yavaş yavaş katılması gereklidir. Eğer papağanınızın objeyi elinize bırakmasını istiyorsanız yavaş yavaş elinizi yem kabının üstüne getirerek buna alışmasını sağlayabilirsiniz.